Mộ vò (đặc trưng của các nền văn hóa tiền sử như Văn hóa Sa Huỳnh, Đông Sơn hay Óc Eo) khi được tìm thấy hiếm khi còn nguyên vẹn. Do sức ép của các lớp đất đá qua hàng thế kỷ, rễ cây xuyên qua và độ ẩm thường khiến chiếc mộ vò bị nứt, vỡ thành hàng trăm mảnh nhỏ, thậm chí bị bẹp rúm.

Cuộc “phẫu thuật” tỉ mỉ tại xưởng phục chế Bảo tàng Đắk Lắk được thực hiện qua nhiều bước:

Mộ vò trước khi được “phẫu thuật”

Bước 1: Vệ sinh sạch, sau đó phân loại từng mảnh gốm bằng cọ mềm, nước cất hoặc các dung dịch chuyên dụng để loại bỏ đất bám mà không làm bong tróc lớp màu vẽ hoặc hoa văn trên bề mặt. Phân loại mảnh vỡ theo độ dày, màu sắc, chất liệu gốm (gốm mịn, gốm thô pha cát) và hoa văn (khắc vạch, tô màu, hoặc in dấu thừng).

Làm sạch và phân loại từng mảnh gốm trên lớp bề mặt

Bước 2: Trước khi tiến hành cố định bằng keo, các mảnh vỡ được xếp thử rất cẩn thận, sử dụng băng keo giấy hoặc giá đỡ cát để cố định tạm thời. Công đoạn này đòi hỏi sự quan sát tỉ mỉ và chính xác nhằm nhận diện các đường nứt, điểm tiếp giáp và xác định sự tương thích giữa từng mảnh vỡ, kể cả những chi tiết rất nhỏ.

Xếp các mảnh vỡ lại với nhau bằng băng keo giấy

Bước 3: Gắn kết và gia cố cấu trúc sử dụng các loại keo chuyên dụng, có độ bền cao nhưng có thể đảo ngược (nghĩa là có thể hòa tan để tháo ra làm lại nếu sau này tìm thấy phương pháp tốt hơn). Với những khoảng trống bị mất mảnh, người ta sẽ dùng thạch cao hoặc chất liệu tương đồng để bù khuyết, giúp định hình lại dáng, đồng thời tạo bệ đỡ chịu lực cho toàn bộ cấu trúc.

         Gắn kết và gia cố các mảnh gốm với nhau



Ý nghĩa của “Hành trình hồi sinh” đằng sau những mảnh gốm được ghép với nhau là cả một kho tàng thông tin được mở ra: Giải mã nghi thức mai táng; thấy được bàn tay khéo léo của người xưa, những hoa văn trên thân vò, kỹ thuật nung gốm, cách tạo dáng cho thấy trình độ thẩm mỹ và công nghệ vượt bậc của cư dân cổ xưa./.