Lễ cấp sắc thường được chuẩn bị công phu với sự tham gia của gia đình, dòng họ và các thầy cúng. Một trong những nghi thức mở đầu là Lễ nhận thầy (Bái sư). Người thụ lễ cùng cha mang lễ vật đến nhà thầy để xin phép tổ tiên nhà thầy và lựa chọn ngày tổ chức nghi lễ. Gói muối được bọc bằng lá dong là một lễ vật không thể thiếu trong nghi thức này.

Tiếp đó là Lễ Chấp panh và treo tranh thờ. Các tranh thờ như Tam Thanh, Ngọc Hoàng, Tứ Phủ Công Đồng... được cung kính treo lên, tạo nên không gian linh thiêng cho nghi lễ. Đây cũng là một trong những yếu tố thể hiện rõ thế giới quan và tín ngưỡng truyền thống của người Dao.

Nội dung quan trọng nhất của Lễ cấp sắc là Lễ cấp đèn (lên đèn, thụ đèn). Người thụ lễ thực hiện nghi thức trước bàn thờ dưới sự chủ trì của thầy cúng. Ánh sáng của những ngọn đèn mang ý nghĩa soi đường, khai sáng và thể hiện sự chứng giám của thần linh đối với người được cấp sắc.

(Nguồn ảnh: Trần Quang Năm)

Sau đó là Lễ đặt tên âm (pháp danh). Người thụ lễ được thầy đặt một tên âm và ghi vào đạo sắc. Theo quan niệm của người Dao Tiền, tên âm có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tâm linh, giúp người đã khuất được tổ tiên nhận biết.

(Nguồn ảnh: Trần Quang Năm)

Cuối cùng là Lễ truyền phép và tạ ơn. Người thụ lễ được truyền dạy những quy định, chuẩn mực đạo đức và nhận đạo sắc, ấn tín, sách cúng cùng một số vật dụng gắn với đời sống tín ngưỡng. Gia đình sau đó làm lễ tạ ơn tổ tiên, thầy cúng và cộng đồng.

(Nguồn ảnh: Trần Quang Năm)

Trong đời sống hiện nay, Lễ cấp sắc đang đứng trước những tác động của quá trình giao lưu văn hóa và thay đổi sinh kế. Việc thực hành nghi lễ có nơi được giản lược; trong khi đó, những người nắm giữ chữ Nôm Dao, bài cúng và kỹ năng hành lễ phần lớn là các thế hệ cao tuổi. Vì vậy, nguy cơ mai một tri thức truyền thống ngày càng rõ.

Bảo tồn Lễ cấp sắc không chỉ là tái hiện một nghi lễ trước công chúng mà quan trọng hơn là duy trì không gian thực hành, tri thức và vai trò chủ thể của cộng đồng. Việc phục dựng cần hạn chế sân khấu hóa, tôn trọng những yếu tố thiêng và chỉ phát huy những giá trị phù hợp với sự đồng thuận của cộng đồng. Từ góc độ nghiên cứu, sưu tầm bảo tàng, phục dựng phải gắn với tư liệu và chủ thể văn hóa.

Cần đẩy mạnh điều tra, điền dã, ghi âm, ghi hình, sưu tầm hiện vật, tư liệu hóa trình tự nghi lễ và đặc biệt chú trọng vai trò của nghệ nhân, thầy cúng, người cao tuổi. Đồng thời, tạo điều kiện để thế hệ trẻ trực tiếp tham gia học hỏi và thực hành. Với hướng tiếp cận “sưu tầm - tư liệu hóa - truyền dạy - thực hành - phát huy”, Lễ cấp sắc của người Dao ở Đắk Lắk có thể tiếp tục được gìn giữ như một di sản sống, góp phần làm phong phú kho tàng di sản văn hóa các dân tộc ở Đắk Lắk.