“Giặc đến nhà, đàn bà cũng đánh”, đã trở thành biểu tượng cho truyền thống yêu nước, ý chí kiên cường và tinh thần bất khuất của dân tộc Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước, và giữ nước.

Khi Tổ quốc lâm nguy, không chỉ những người chiến sĩ chiến đấu nơi tiền tuyến mà mọi tầng lớp nhân dân, trong đó có phụ nữ, đều sẵn sàng đứng lên chống giặc ngoại xâm và trong bất cứ hoàn cảnh nào những người phụ nữ vẫn giữ vững khí tiết, lòng trung thành với cách mạng. Tại Nhà đày Buôn Ma Thuột, nơi thực dân Pháp sử dụng để giam cầm, đày ải các chiến sĩ cách mạng, trong đó có bà Trương Thị Lan và bà Trần Thị Huệ - những người phụ nữ kiên trung trong cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc.

Bà Trương Thị Lan và bà Trần Thị Huệ sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Nghệ An, vùng đất địa linh nhân kiệt, giàu truyền thống lịch sử. Chứng kiến cảnh quê hương bị thực dân Pháp giày xéo, nhân dân phải sống trong cảnh lầm than cơ cực, hai bà cùng nhiều chị em phụ nữ Nghệ An đã biến đau thương thành hành động, dũng cảm dấn thân vào con đường cách mạng đầy gian nguy, góp một phần công sức của mình để bảo vệ quê hương, gia đình và giành lại độc lập, tự do cho dân tộc.

Bà Trương Thị Lan và Bà Trần Thị Huệ

Sau quá trình hoạt động và rèn luyện trong phong trào cách mạng, bà Trương Thị Lan và bà Trần Thị Huệ được tổ chức kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời được giao thực hiện nhiều nhiệm vụ quan trọng. Trong đó, hai bà đảm nhận nhiệm vụ liên lạc, vận chuyển tài liệu cách mạng về các cơ sở Đảng, góp phần duy trì hoạt động của phong trào trong điều kiện địch tăng cường đàn áp, khủng bố.

Với tinh thần kiên trung, không quản ngại khó khăn, nguy hiểm, hai bà đã tích cực hoạt động, gây nhiều tổn thất cho bộ máy cai trị của thực dân Pháp và tay sai. Trước những hoạt động cách mạng hiệu quả của hai bà, địch ráo riết truy lùng, phát lệnh truy nã, quyết tâm bắt giữ bằng được.

Trong một lần đang thực hiện nhiệm vụ, hai bà không may bị bại lộ rơi vào tay thực dân Pháp, dù phải chịu nhiều hình thức tra khảo, mua chuộc và hành hạ dã man, bà Trương Thị Lan và bà Trần Thị Huệ vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng, kiên quyết không khai báo, bảo vệ an toàn cho tổ chức và đồng đội. Không lấy được thông tin từ hai bà, tháng 2/1941, Tòa án Nam triều tỉnh Nghệ An kết án 18 năm tù giam, sau đó đày hai bà đi Nhà đày Buôn Ma Thuột.

Tại đây, bà Trương Thị Lan và bà Trần Thị Huệ bị giam giữ tại xà lim, nơi thực dân Pháp sử dụng để giam giữ những người mà chúng cho là cực kỳ nguy hiểm, là những căn phòng biệt giam chật hẹp, tối tăm và chế độ ăn khắc nghiệt như ăn cơm nhạt, uống nước lã, bữa ăn không hề có muối. Tuy nhiên, khi hai bà bị giam tại xà lim, quản ngục nhà đày có phần quan tâm và ưu ái với hai bà nên trong bữa ăn có cho một ít muối, biết các đồng chí nam ăn cơm nhạt nên dù bị giam giữ và kiểm soát nghiêm ngặt, hai bà cố gắng bí mật dành dụm số muối ít ỏi có được cẩn thận gói lại và lợi dụng những lúc được ra sân, bí mật chuyển đến cho các đồng chí nam. Thế nhưng, hành động giúp đỡ đồng đội của hai bà đã bị cai ngục phát hiện. Để trả thù và khủng bố tinh thần, bọn địch đã dùng những hình thức tra tấn, hành hạ dã man như cạo trọc toàn bộ tóc và dội nước lạnh lên người hai bà, bất chấp thời tiết lúc đó đang là mùa đông khắc nghiệt.

Do phải chịu những trận đòn tra tấn dã man trong thời gian bị giam cầm, cùng với điều kiện sinh hoạt vô cùng thiếu thốn, không được chăm sóc y tế và điều trị kịp thời, vết thương trên cơ thể của hai bà bị nhiễm trùng. Đặc biệt vết thương ở chân của bà Trần Thị Huệ nhiễm trùng nghiêm trọng, dẫn đến hoại tử, sức khỏe của bà suy kiệt nhanh chóng, tưởng rằng bà không thể sống sót, thực dân Pháp đã đưa bà ra khỏi buồng giam, bỏ mặc trong tình trạng hấp hối để bà tự sinh tự diệt. May mắn thay, ông Hồ Cường - tù chính trị bị giam tại Nhà đày Buôn Ma Thuột đi ngang qua phát hiện ra bà. Lúc này bà yếu đến mức ông Hồ Cường phải dùng sợi tóc đưa lên mũi để kiểm tra xem bà con thở hay không, khi sợi tóc lay động nhẹ ông rất mừng. Ông nhanh chóng báo tình hình cho tất cả anh em tù được biết. Một cuộc đấu tranh nổ ra yêu cầu thực dân Pháp phải đưa bà Huệ đi điều trị. Nhờ sự đấu tranh của đồng đội và ý chí kiên cường của bản thân, bà Huệ đã vượt qua ranh giới sinh tử, thoát khỏi cái chết trở về trong vòng tay của đồng đội.

Trước tình hình sức khỏe của hai bà suy giảm nghiêm trọng vì bị tra tấn đánh đập, ăn uống kham khổ, khí hậu khắc nghiệt, Hội đồng tù nhân trong Nhà đày Buôn Ma Thuột, dưới sự lãnh đạo của các đồng chí Trần Văn Quang, Lê Nam Thắng, Trần Hữu Dực, đã tổ chức đấu tranh với quản ngục, yêu cầu chuyển hai bà đi nơi khác để bảo đảm sức khỏe, tính mạng. Cuộc đấu tranh kiên cường của tập thể tù chính trị tại Nhà đày Buôn Ma Thuột giành thắng lợi. Năm 1943, thực dân Pháp chuyển hai bà về giam giữ tại Nha Trang.

Năm 1945, Nhật đảo chính Pháp, dưới sức ép của phong trào đấu tranh của nhân dân Nha Trang, Nhật buộc phải mở cửa giải phóng toàn bộ tù chính trị. Hai bà trở về quê hương tiếp tục hoạt động cách mạng cho đến ngày đất nước hoàn toàn giải phóng.

Câu chuyện về bà Trương Thị Lan và bà Trần Thị Huệ - tại Nhà đày Buôn Ma Thuột không chỉ kể về những năm tháng tù đày khắc nghiệt, mà còn là câu chuyện về lòng yêu nước, tình đồng chí, đồng đội, họ đã biến đau thương thành sức mạnh, biến gian khổ thành ý chí kiên cường, cùng nhau vượt qua những thử thách của chiến tranh. Họ thực sự, là những “Bông hồng thép”, góp phần viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc, đồng thời để lại bài học sâu sắc cho các thế hệ trẻ hôm nay, và mai sau./.