Đồng chí Lê Tất Đắc (1906 - 2000) và Hồi ký cách mạng Chim vượt gió

Đồng chí Lê Tất Đắc sinh năm 1906, tại xã Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa, trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Bố ông tham gia hoạt động cách mạng từ sớm, Mẹ ông là con cụ Nguyễn Đôn Tiết là một trong những lãnh tụ của nghĩa quân Ba Đình, bị bắt đày đi Nhà tù Lao Bảo và hy sinh tại đây. Cậu ruột của ông là Nguyễn Lê Dự cũng tham gia phong trào chống thuế Trung Kỳ, bị đày đi Lao Bảo và hy sinh trong cuộc nổi dậy phá nhà lao năm 1915.

Từ nhỏ, đồng chí Lê Tất Đắc đã chứng kiến cuộc sống cơ cực của người dân dưới ách áp bức của thực dân, phong kiến và được nghe mẹ kể về những tấm gương đấu tranh yêu nước của các thế hệ đi trước. Chính điều đó đã sớm hun đúc trong ông lòng yêu nước và tinh thần cách mạng. Từ năm 1925 đến năm 1926 ông tham gia phong trào đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu, truy điệu cụ Phan Chu Trinh. Cuối năm 1927 ông được kết nạp vào Đảng bộ Tân Việt Thanh Hóa và tham gia tuyên truyền cách mạng trong đội ngũ công nhân.

Tháng 6/1931, đồng chí Lê Tất Đắc bị thực dân Pháp bắt khi tham gia phong trào Xô Viết Nghệ Tĩnh, bị  kết án 13 năm tù và bị đày đi Lao Bảo, sau đó chuyển sang Nhà đày Buôn Ma Thuột. Dù bị giam cầm trong điều kiện khắc nghiệt, ông vẫn kiên trung với lý tưởng cách mạng. Năm 1939, ông ra tù và tiếp tục hoạt động. Tháng 9/1940  ông bị bắt tại Nam Đàn - Nghệ An, đầu năm 1941 ông bị đày lên Nhà đày Buôn Ma Thuột lần thứ 2. Tại Nhà đày Buôn Ma Thuột, ông từng nói “Nếu không vượt ngục thì sống mòn mỏi trong tù cũng chết mà thôi. Vượt ngục, nếu sống thì tiếp tục hoạt động cách mạng, chết cũng được. Lần trước không vượt ngục là dại”. Chính vì không cam chịu thân phận tù đày, ông đã xung phong vào đội đi cắt cỏ để tìm cơ hội vượt ngục, một công việc vất vả bởi đi xa, mưa, nắng cũng phải đi làm và đặc biệt nguy hiểm tính mạng bởi sự rình rập của thú dữ trong rừng.

Trong nhóm đi cắt cỏ có đồng chí Nguyễn Chí Thanh và Phan Doãn Giá, cùng chung ý tưởng vượt ngục vì vậy, các đồng chí đã lên kế hoạch tổ chức vượt ngục. Ngày 19/1/1942, thời cơ đã tới các đồng chí vượt ngục thành công, trải qua bao khó khăn gian khổ băng rừng, vượt suối và sự truy lùng gắt gao của kẻ thù ông đã sống sót trở về tiếp tục hoạt động cách mạng và được đồng chí Trường Chinh giao nhiệm vụ xây dựng, phát triển cơ sở Đảng, cơ sở quần chúng tại Hà Nội, nhiệm vụ thành lập Hội Văn hóa Cứu quốc và một số nhiệm vụ khác. Công việc đang được triển khai thì tháng 4/1944 đồng chí bị bắt tại Hà Nội, bị kết án tù chung thân giam tại Nhà tù Hỏa Lò.

Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp nắm bắt thời cơ thuận lợi, đồng chí Lê Tất Đắc cùng 9 đồng chí khác đã tổ chức vượt ngục, trải qua sự canh gác cẩn mật nhưng bằng mưu trí, dũng cảm và tinh thần đoàn kết các đồng chí vượt ngục thành công ra khỏi Nhà tù Hỏa Lò. Nhưng khi vừa ra khỏi tù không may đồng chí Lê Tất Đắc lại bị lính Nhật bắt lại, dù phải chịu nhiều đòn roi tra tấn dã man, đồng chí vẫn giữ vững khí tiết của người chiến sĩ cách mạng, kiên quyết không khai báo bất cứ thông tin nào. Không thu được kết quả, quân Nhật buộc phải trả tự do cho đồng chí. Sau khi được thả, đồng chí tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng và được Đảng giao nhiều nhiệm vụ quan trọng, góp phần vào thắng lợi của cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc và giải phóng đất nước.

Hồi ký Chim Vượt Gió không chỉ ghi lại chặng đường hoạt động cách mạng đầy gian khổ, hy sinh mà còn thể hiện khát vọng tự do mãnh liệt của đồng chí Lê Tất Đắc nhiều lần phá bỏ gông cùm của thực dân Pháp để trở về với Đảng với cách mạng. Hơn thế nữa, Chim Vượt Gió không chỉ là một tác phẩm hồi ký cách mạng mà còn là “cánh chim” đang chở những ký ức hào hùng của cha ông bay xa, góp phần lan tỏa lòng yêu nước, tinh thần bất khuất và truyền cảm hứng cho các thế hệ hôm nay và mai sau./.