Đoàn công tác và đại diện cộng đồng Êđê tại các

phường Tân An, Tân Lập, Ea Kao và xã Cuôr Đăng

Gắn với bến nước, buôn làng và đời sống cộng đồng

Với người Êđê, bến nước từ lâu không chỉ là nơi lấy nước sinh hoạt mà còn là một không gian văn hóa gắn với đời sống của buôn làng. Tại đây, nhiều phong tục, tập quán và tri thức dân gian được duy trì, trong đó có Lễ cúng bến nước.

Nghi lễ thể hiện quan niệm, tình cảm và cách ứng xử của cộng đồng đối với nguồn nước và môi trường sống. Qua các nghi thức, lễ vật và sự tham gia của cộng đồng, những giá trị văn hóa được gìn giữ, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Gặp gỡ những người đang giữ “ký ức” về di sản

Từ ngày 17 đến 21/8/2026, đã tiến hành khảo sát và làm việc tại nhiều xã, phường có cộng đồng Êđê sinh sống, gồm: Ea Drăng, Ea Khăl, Krông Búk, Cư Pơng, Buôn Hồ, Ea Drông, Krông Năng, Dliê Ya, Cư Pui, Dang Kang, Yang Mao, Nam Ka, Dray Bhăng, Tân An, Tân Lập, Ea Kao, Krông Pắc, Cuôr Đăng, Sông Hinh, Ea Bá và Ea Ly.

Tại mỗi địa bàn, đoàn công tác dành thời gian trao đổi với các nghệ nhân, thầy cúng, chủ bến nước, già làng, người cao tuổi, người có uy tín trong cộng đồng, những người am hiểu phong tục, tập quán và trực tiếp thực hành nghi lễ.

Từ những câu chuyện, ký ức và trải nghiệm được chia sẻ, nhiều thông tin về Lễ cúng bến nước được ghi nhận, từ nguồn gốc, cách thức tổ chức đến những thay đổi trong quá trình thực hành.

Đây cũng là điểm quan trọng trong quá trình xây dựng hồ sơ: di sản được nhìn nhận từ chính cộng đồng đang lưu giữ và thực hành di sản. Những người trong cộng đồng không chỉ cung cấp thông tin mà còn giúp xác định đâu là những giá trị cốt lõi cần được gìn giữ, đâu là những yếu tố đã thay đổi theo thời gian.

Bác Byă Tuốt, sinh năm 1968, tại Buôn Cư Phiang, xã Cư Pui chia sẻ về

Lễ cúng bến nước tại địa phương

Di sản vẫn hiện diện, nhưng không đồng đều

Qua khảo sát, Lễ cúng bến nước vẫn được duy trì tại nhiều buôn làng Êđê. Tuy nhiên, sức sống của di sản ở mỗi địa phương không giống nhau.

Có nơi nghi lễ vẫn được tổ chức, thu hút sự tham gia của nhiều thành viên trong cộng đồng. Nhưng cũng có những buôn đã lâu không tổ chức lễ; một số bến nước xuống cấp hoặc không còn được sử dụng thường xuyên. Điều kiện sống thay đổi cũng khiến cách thức tổ chức và thực hành nghi lễ ở một số nơi có sự điều chỉnh.

Thực tế này cho thấy việc bảo tồn nghi Lễ cúng bến nước không chỉ là giữ lại một nghi lễ truyền thống, mà còn liên quan đến không gian văn hóa, nguồn nước, sự tham gia của cộng đồng và khả năng trao truyền giữa các thế hệ.

Từ đó có cái nhìn rõ hơn thực trạng của di sản và những yếu tố đang tác động đến quá trình duy trì, trao truyền di sản trong đời sống hiện nay.

Một số hình ảnh về Lễ cúng bến nước tại Buôn Klat A, xã Ea Drông, năm 2026

Để di sản tiếp tục sống trong đời sống đương đại

Việc lập hồ sơ không chỉ nhằm ghi nhận một thực hành văn hóa truyền thống mà còn là dịp để nhìn lại di sản đang tồn tại như thế nào, cộng đồng đang gìn giữ ra sao và cần làm gì để di sản có thể tiếp tục được trao truyền. Bởi một di sản văn hóa phi vật thể chỉ thực sự có sức sống khi nó còn được cộng đồng thực hành, ghi nhớ và truyền lại cho thế hệ sau.

Với những tư liệu được thu thập từ thực tiễn và tiếng nói của cộng đồng, hồ sơ Lễ cúng bến nước của dân tộc Êđê tại tỉnh Đắk Lắk sẽ góp phần làm rõ hơn giá trị của một thực hành văn hóa gắn với bến nước, buôn làng và đời sống tinh thần của người Êđê; đồng thời tạo thêm cơ sở cho công tác bảo vệ và phát huy di sản trong đời sống đương đại./.